Cichy rekuperator — LWA a LpA i co naprawdę decyduje o hałasie

O tym, czy usłyszysz rekuperator w sypialni, w 80% decyduje instalacja, a nie sama centrala. Producenci podają dwa różne parametry hałasu — LWA i LpA — które różnią się o kilkanaście decybeli i opisują zupełnie co innego. W tym artykule wyjaśniamy, jak je czytać, jakie wartości podajemy dla urządzeń EKKOAIR i co realnie zrobić, żeby instalacja była cicha.

LWA a LpA — dwa parametry, jedna najczęstsza pomyłka

W kartach katalogowych rekuperatorów spotkasz oba oznaczenia. Różnią się fundamentalnie:

• LWA — poziom mocy akustycznej. Całkowita energia dźwiękowa emitowana przez urządzenie. Wielkość niezależna od pomieszczenia i odległości. Deklarowana obowiązkowo w karcie produktu wg rozporządzenia ErP 1253/2014 — to ta wartość trafia na etykietę energetyczną.
• LpA — poziom ciśnienia akustycznego. To, co mierzy mikrofon w konkretnym punkcie. Zależy od odległości, od pomieszczenia (odbicia, tłumienie) i od sposobu montażu. Zawsze musi mieć podaną odległość pomiaru — najczęściej 1 m lub 3 m.

Różnica między LWA a LpA tego samego urządzenia to typowo kilkanaście decybeli — LpA jest niższe. Dlatego producent, który podaje wyłącznie LpA, prezentuje bardziej atrakcyjną liczbę niż ten, który uczciwie podaje LWA.

Parametry akustyczne urządzeń EKKOAIR

Podajemy obie wielkości, żeby można było porównać nas z konkurencją w tej samej metodyce.

Uwaga metodyczna: wartości LpA odnoszą się do pomiaru w wolnej przestrzeni z odległości 3 m — nie do poziomu hałasu w pomieszczeniu za anemostatem. W typowym domu z prawidłowo zaprojektowaną instalacją poziom w pomieszczeniu jest jeszcze niższy, bo dochodzi tłumienie w kanałach, tłumikach akustycznych i samym pomieszczeniu.

Wartości LWA rosną wraz z wydajnością — dlatego centrala pracująca na 60–70% swojej wydajności nominalnej jest istotnie cichsza niż ta sama centrala na maksimum. To argument za doborem z 20–30% zapasem, a nie „na styk".

Skala hałasu — do czego porównać wartości LpA

Polska norma PN-87/B-02151-02 dla pomieszczeń mieszkalnych określa dopuszczalny poziom dźwięku od instalacji: 35 dB(A) w ciągu dnia i 25 dB(A) w nocy w pokojach mieszkalnych. To wymóg dotyczący poziomu w pomieszczeniu, nie parametru urządzenia — spełnia się go projektem instalacji, a nie samym wyborem modelu.

Siedem czynników, które decydują o hałasie w Twoim domu

1. Punkt pracy centrali

To największy pojedynczy czynnik, na który masz wpływ. Centrala pracująca na 100% wydajności nominalnej jest o kilka decybeli głośniejsza niż ta sama jednostka na 60–70%. Dobierz model z zapasem — patrz Jaki rekuperator do domu.

2. Tłumiki akustyczne na nawiewie i wywiewie

Dwa tłumiki montowane tuż za centralą, przed rozgałęzieniem kanałów, obniżają hałas przenoszony kanałami o kilkanaście decybeli. To najskuteczniejsza i najtańsza inwestycja w ciszę w całej instalacji. Ich pominięcie jest jedną z częstszych przyczyn skarg na hałas — mimo poprawnie dobranej centrali.

3. Prędkość powietrza w kanałach

Szum aerodynamiczny rośnie bardzo szybko wraz z prędkością przepływu. Dopuszczalne wartości projektowe: maksymalnie 3 m/s w rozprowadzeniu głównym i 2 m/s w rozgałęzieniach oraz podejściach do anemostatów. Zaniżenie średnic kanałów „dla oszczędności miejsca" to gwarancja szumu w pomieszczeniach.

4. Materiał kanałów

Kanały elastyczne typu alu-flex mają pofałdowaną powierzchnię wewnętrzną, która generuje turbulencje i szum. Kanały sztywne (spiro) albo gładkościenne systemy PE są wyraźnie cichsze przy tym samym przepływie.

5. Rozmieszczenie anemostatów

Anemostat nad wezgłowiem łóżka to klasyczny błąd — nawet cicha instalacja będzie w tym miejscu odczuwalna, bo strumień powietrza trafia bezpośrednio na osobę śpiącą. Anemostaty umieszcza się nad drzwiami, przy oknie albo tak, aby strumień szedł wzdłuż sufitu.

6. Wibroizolacja centrali

Centrala zamocowana sztywno do konstrukcji przenosi drgania niskiej częstotliwości przez stropy i ściany — słychać ją wtedy „przez ścianę", w pomieszczeniach oddalonych od urządzenia. Elastyczne podkładki pod podporami i elastyczne łączniki na króćcach centrali eliminują ten problem przy niewielkim koszcie.

7. Sterowanie

Centrala ze sterowaniem automatycznym (czujnik CO₂ albo wilgotności) przez większość doby pracuje na niskim biegu i podnosi wydajność tylko wtedy, gdy jest to potrzebne. Sterowanie ręczne ustawione na stały wysoki bieg oznacza stały wyższy poziom hałasu — także w nocy.

Gdzie umieścić centralę, żeby jej nie słyszeć

Kolejność od najlepszej lokalizacji:

1. Pomieszczenie techniczne / kotłownia — oddzielone drzwiami od części mieszkalnej. Optymalne rozwiązanie.
2. Garaż ogrzewany albo pomieszczenie gospodarcze — dobre, o ile temperatura nie spada poniżej wartości dopuszczalnej dla urządzenia.
3. Pralnia, spiżarnia, pomieszczenie porządkowe — akceptowalne przy dobrej wibroizolacji.
4. Sufit podwieszany w korytarzu — typowe dla central podwieszanych; wymaga starannej wibroizolacji i dostępu serwisowego.
5. Poddasze nieużytkowe — możliwe, ale uwaga na temperaturę zimą i na przenoszenie drgań przez konstrukcję dachu.

Czego unikać: ściany sąsiadującej bezpośrednio z sypialnią, przestrzeni nad sypialnią, oraz lokalizacji, do której nie da się dojść w celu wymiany filtrów (kwartalnej, patrz Filtry do rekuperatora).

Jak sprawdzić poziom hałasu u siebie

Aplikacja na telefonie (np. mierniki dźwięku dostępne bezpłatnie) daje dokładność rzędu ±3 dB(A). To wystarczy, żeby ocenić, czy jest problem:

1. Wyłącz inne źródła dźwięku — telewizor, radio, na chwilę lodówkę.
2. Zmierz tło przy wyłączonej centrali. Typowo 20–30 dB(A).
3. Włącz centralę na docelowy bieg i odczekaj 2 minuty.
4. Zmierz w środku pomieszczenia, ok. 1,5 m nad podłogą, uśredniając przez 30 sekund.
5. Porównaj z wymogiem normy: 35 dB(A) w dzień, 25 dB(A) w nocy.

Jeżeli w sypialni w nocy przekraczasz 30 dB(A), przyczyną jest najczęściej brak tłumików, zbyt wysoka prędkość w kanałach albo anemostat umieszczony nad łóżkiem — czyli instalacja, nie urządzenie.

Wyciszenie istniejącej instalacji — co da się zrobić

Najczęściej zadawane pytania o hałas rekuperatora

Ile decybeli powinien mieć cichy rekuperator?

Właściwe pytanie brzmi: ile decybeli ma być w pomieszczeniu. Norma PN-87/B-02151-02 wymaga maksymalnie 35 dB(A) w dzień i 25 dB(A) w nocy w pokojach mieszkalnych. Poziom w pomieszczeniu zależy od centrali, ale przede wszystkim od projektu instalacji — tłumików, średnic kanałów i rozmieszczenia anemostatów.

Dlaczego producenci podają tak różne wartości?

Bo podają różne parametry. LWA (moc akustyczna) jest zawsze wyższe od LpA (ciśnienie akustyczne w danej odległości) o kilkanaście decybeli. Przy porównywaniu ofert upewnij się, że zestawiasz ten sam parametr, a przy LpA — także tę samą odległość pomiaru.

Czy centrala staje się głośniejsza z czasem?

Same wentylatory EC mają długą żywotność i nie zmieniają charakterystyki. Ale zabrudzony filtr zwiększa opory, więc układ Constant Flow podnosi obroty wentylatora, żeby utrzymać wydajność — i wtedy centrala pracuje głośniej. Regularna wymiana filtrów utrzymuje poziom hałasu na wyjściowym poziomie.

Czy rekuperator jest głośniejszy od wentylacji grawitacyjnej?

Rekuperator ma źródło dźwięku (wentylatory), którego grawitacja nie ma. Ale wentylacja grawitacyjna daje szum przepływu w kominach, silnie zależny od wiatru — bywa głośna i nieprzewidywalna. Rekuperator z prawidłowo zaprojektowaną instalacją pracuje ciszej i przede wszystkim stabilnie.

Czy tryb intensywny (boost) będzie słyszalny?

Tak — na najwyższym biegu centrala pracuje wyraźnie głośniej. To normalne i akceptowalne, bo boost włącza się na kilkanaście–kilkadziesiąt minut po prysznicu albo podczas gotowania, a nie w nocy.

Czy wersja z wymiennikiem entalpicznym (ERV) jest głośniejsza?

Nie w sposób odczuwalny. Wymiennik ERV ma nieco inne opory przepływu niż HRV, ale różnica w poziomie hałasu przy tym samym punkcie pracy jest marginalna.

Czy warto zamontować tłumiki także w sypialniach?

Jeżeli sypialnia jest blisko centrali albo instalacja ma krótkie trasy kanałów — tak, tłumiki wtórne na podejściach do sypialni dają zauważalną poprawę. Przy długich trasach kanały same tłumią wystarczająco.

Czy bypass zmienia poziom hałasu?

Nie. Bypass to przepustnica kierująca powietrze z pominięciem wymiennika — nie zmienia pracy wentylatorów. Poziom hałasu pozostaje taki sam jak w trybie normalnym.